เมื่อคุณตระหนักว่า... มีชีวิตแค่ครั้งเดียว สรุปบทเรียนจากหนังสือ Think Like a Therapist

หนังสือ Think Like a Therapist: Six Life-Changing Insights for Leading a Good Life เล่มนี้เขียนโดยนักบำบัดจิต (psychotherapist) ที่มีความเชี่ยวชาญในการช่วยเหลือผู้ที่ประสบกับเหตุการณ์หรือประสบการณ์ที่ทำให้รู้สึกเจ็บปวดลึก เช่น การเสียคนรัก อุบัติเหตุร้ายแรง หรือปัญหาสุขภาพที่หนัก ซึ่งผู้เขียนได้กล่าวถึง 6-7 ข้อคิดสำคัญที่จะช่วยเปลี่ยนแปลงชีวิตในเชิงบวก หนึ่งในหัวข้อที่น่าสนใจคือเรื่อง Second Life หรือชีวิตที่สอง

Second Life หมายถึงการใช้ชีวิตหลังจากที่เราเริ่มตระหนักถึงความตาย ประโยคที่สื่อแนวคิดนี้อย่างน่าสนใจคือ “A person has two lives. The second life begins when they realize that they only have one.” ซึ่งชี้ให้เห็นว่าเรามักจะมีชีวิตที่สอง เมื่อเรารู้สึกถึงการมีอยู่ของความตาย ทำให้เราเริ่มเปลี่ยนมุมมองในการดำเนินชีวิต เมื่อเข้าใจว่าชีวิตมีเพียงหนึ่ง เราจึงเริ่มโฟกัสในสิ่งที่มีคุณค่าจริงๆ เลิกยึดติดกับสิ่งที่ไม่สำคัญ และเริ่มที่จะ appreciate หรือซาบซึ้งในสิ่งที่เรามี ไม่ว่าจะเป็นความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง สุขภาพที่ดี บ้านที่เราอยู่อาศัย หรือแม้กระทั่งความสงบในชีวิตประจำวัน

ในหนังสือ ผู้เขียนได้บอกว่าหลายครั้งเมื่อเราเผชิญกับความทุกข์ร้ายแรง จะเกิดการเปลี่ยนแปลงทางมุมมองเกี่ยวกับความสุขของเรา เช่น บางคนพบว่าตัวเองกลับรู้สึกมีความสุขมากขึ้น หลังจากผ่านประสบการณ์เจ็บปวดเพราะเขาเริ่มมองเห็นคุณค่าของชีวิตมากขึ้น ผู้เขียนยังเน้นว่าถึงแม้ไม่ใช่ทุกคนจะต้องผ่านเหตุการณ์ที่ใกล้ความตายเพื่อจะเข้าใจแนวคิดนี้ แต่สิ่งที่สามารถทำได้เลยคือการฝึกตัวเองให้ appreciate ในสิ่งรอบตัวและเห็นคุณค่าของปัจจุบัน เพราะเราจะเริ่มเข้าใจว่าอะไรสำคัญที่สุดในชีวิต และจะโฟกัสไปที่สิ่งเหล่านั้นได้อย่างแท้จริง

หนังสือยังได้เสนอ 7 คำถามที่ช่วยเช็คตัวเองว่าเรามีโอกาสเป็นคนที่มีความสุขง่ายหรือไม่:

1.คุณมักจะรู้สึกว่าตัวเองโชคดีหรือไม่?

2.คุณรู้สึกมีความสุขกับธรรมชาติรอบตัว เช่น เห็นความสวยงามของทะเลหรือภูเขาไหม?

3.คุณมี ritual หรือกิจวัตรที่ทำให้รู้สึกขอบคุณกับสิ่งต่างๆ ในชีวิตหรือไม่?

4.คุณสามารถ enjoy กับสิ่งที่เป็นอยู่ในชีวิตประจำวันโดยไม่ต้องรอคอยอนาคตที่ดีกว่าหรือไม่?

5.เวลาที่คุณเห็นคนที่อยู่ในสถานการณ์ที่ลำบากกว่า คุณรู้สึกซาบซึ้งในสิ่งที่คุณมีไหม?

6.คุณเป็นคนที่พูดคำว่า “ขอบคุณ” ออกมาจากใจจริงบ่อยๆ ไหม?

7.คุณมักจะสะท้อนถึงความสำคัญของเพื่อนและครอบครัวอยู่บ่อยครั้งหรือไม่?

แต่ละคำถามเป็นวิธีการสะท้อนให้เราเห็นถึงแนวทางที่จะทำให้ชีวิตมีความสุขง่ายขึ้น หากเราพิจารณาคำถามเหล่านี้และตอบได้ว่าเราเป็นคนที่สามารถขอบคุณสิ่งเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิต เห็นคุณค่าของสิ่งรอบตัวและของคนที่อยู่ในชีวิตเรา หนังสือเล่มนี้เชื่อว่าสิ่งเหล่านี้จะนำพาให้เรามีชีวิตที่ดีและมีความสุข

หนังสือพูดถึงแนวคิดด้านจิตวิทยาเกี่ยวกับการเลี้ยงดูของพ่อแม่ที่ส่งผลต่อแนวคิดและมุมมองของคนในวัยผู้ใหญ่ ชี้ให้เห็นถึงสองแนวคิดหลักเกี่ยวกับความรักที่มีเงื่อนไข (conditional self-regard) และความรักที่ไม่มีเงื่อนไข (unconditional self-regard) กล่าวคือ การเลี้ยงดูที่พ่อแม่ให้ความรักเมื่อทำตามความคาดหวัง จะทำให้เกิด conditional self-regard ซึ่งฝังลึกในจิตใจตั้งแต่เด็ก ในทางตรงกันข้าม ถ้าได้รับ unconditional self-regard ลูกจะเติบโตขึ้นโดยมีความมั่นใจในตัวเองและไม่รู้สึกว่าต้องทำอะไรเพื่อเอาใจใคร

นักบำบัดจิตใช้วิธีให้ผู้ป่วยนึกถึงสิ่งที่พ่อแม่พูดตอนเด็ก เช่น “ไม่ว่าเธอจะทำอะไร สิ่งที่เธอต้องจำไว้คือ…” จากนั้นให้ผู้ป่วยเติมคำในช่องว่าง เพื่อดึงเอาชุดความคิดที่ฝังอยู่ในตัวตนออกมา ซึ่งความคิดเหล่านี้อาจส่งผลต่อพฤติกรรมและความคิดในปัจจุบัน เช่น ความจำเป็นต้องทำตามคำสั่งหรือการเป็นคนประหยัดเพราะถูกฝังโปรแกรมให้เชื่อว่าเป็นสิ่งสำคัญ

ในอีกส่วนหนึ่ง ผู้พูดยังพูดถึง power of evaluation หรือการประเมินค่าตัวเอง บางคนมี internal locus of evaluation หรือความสามารถในการประเมินค่าจากตัวเอง ในขณะที่บางคนมี external locus of evaluation ที่ต้องการการยอมรับจากผู้อื่นเพื่อประเมินค่าตนเอง

ประเภทของ power ที่ส่งผลกับคนเรา เช่น reward power (อำนาจจากการให้รางวัล), coercive power (อำนาจจากการลงโทษ), referent power (อำนาจจากการชื่นชม) และ expert power (อำนาจจากความเชี่ยวชาญ) ซึ่งเป็นปัจจัยที่ทำให้เราตัดสินใจต่างๆ

อีกประเด็นหรึ่งคือเรื่องของ “อารมณ์” โดยเฉพาะเมื่อเราทำงานหรือบริหารคนจำนวนมาก บางครั้งเราอาจสงสัยว่าในกระบวนการบริหารคนควรใช้อารมณ์หรือเหตุผลดี บางฝ่ายจะเชื่อว่าควรใช้เหตุผลมากกว่าเพื่อลดความขัดแย้ง แต่ส่วนตัวแล้วผมเชื่อว่าการเข้าใจอารมณ์ของตนเองและของผู้อื่นเป็นสิ่งสำคัญอย่างมาก โดยเฉพาะในการสร้างการมีอิทธิพลและการสื่อสารให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

หนังสือเล่มนี้ชี้ว่าคนที่รู้จักและเข้าใจอารมณ์ของตนเองมักจะสามารถปรับตัวกับการดำเนินชีวิตได้ดียิ่งขึ้น การที่เรารับฟังและรู้จักความรู้สึกในตัวเอง เช่น ความพอใจ ความโกรธ หรือความหงุดหงิด ช่วยให้เราสามารถปรับตัวกับสถานการณ์ต่าง ๆ ได้ดีขึ้น มันไม่ใช่เพียงแค่ความรู้สึก แต่มันเป็นตัวบอกทิศทางในการตัดสินใจและดำเนินชีวิตอย่างสมดุล นอกจากนี้ การใช้ Feeling ในทางที่ถูกต้องก็สำคัญ เพราะมันช่วยให้การสื่อสารและการให้ฟีดแบคมีประสิทธิภาพและเป็นประโยชน์

หลายครั้งเราถูกสอนว่าอย่าใช้อารมณ์ในการทำงาน แต่อันที่จริงแล้วการใช้อารมณ์อย่างเหมาะสมสามารถทำให้การทำงานมีความสุขมากขึ้น